Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Aktualności

Aktualności z Zakładu Iranistyki

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Medal Plus ratio quam vis dla p. Prof. Piotra Chełkowskiego

Medal Plus ratio quam vis dla p. Prof. Piotra Chełkowskiego

W imieniu p. Dziekana Wydziału Filologicznego UJ, prof. Władysława Witalisza i p. Dyrektor Instytutu Orientalistyki UJ, prof. Kingi Paraskiewicz oraz krakowskich absolwentów i studentów iranistyki, serdecznie zapraszamy na uroczystość wręczenia medalu Plus ratio quam vis p. Prof. Piotrowi Chełkowskiemu, wybitnemu absolwentowi i donatorowi krakowskiej Alma Mater. Uroczystość odbędzie się dnia 20 października 2023 roku o godz. 11:00 w Auli Collegium Novum. W imieniu Uhonorowanego, medal odbierze Córka, p. Monika Chelkowska-Tarony.

Prof. Piotr J. Chełkowski (ur. 1933 w Śmiełowie) jest absolwentem iranistyki w Uniwersytecie Jagiellońskim i emerytowanym wieloletnim profesorem New York University. Znany w światowym środowisku akademickim jako Peter J. Chelkowski, należy do grona najwybitniejszych współczesnych badaczy Iranu i Bliskiego Wschodu, specjalizujących się w studiach nad kulturą, a w szczególności sztuką wizualną i szyickim teatrem rytualnym. Szerokie spektrum zainteresowań Profesora obejmuje również zagadnienia związane z islamem, klasyczną literaturą perską, zwłaszcza epiką Nezamiego z Gandży (XII-XIII w.), perską literaturą ludową i teatrem ludowym, językiem propagandy rewolucyjnej, czy architekturą i sztuką islamu.

W kursach prowadzonych w latach 1968-2012 w NYU, Profesor Chełkowski zajmował się między innymi pozycją islamu we współczesnym świecie i demaskowaniem stereotypów w zachodnich wyobrażeniach o kulturze muzułmańskiej. Piastował również szereg funkcji w NYU, od kierownika studiów magisterskich (1970-1973), kierownika Studiów Bliskowschodnich (1988-1991), kierownika Zakładu Języków i Literatur Bliskiego Wschodu (1975-1978) po Dyrektora Centrum Studiów Bliskowschodnich Hagopa Kevorkiana (1975-1978 i 1988-1991). Wyrazem uznania społeczności akademickiej NYU dla działalności dydaktycznej Profesora Chełkowskiego, której oddawał się z pasją do 80. roku życia, była przyznana mu dwukrotnie nagroda Golden Dozen Award for Excellence in Teaching (1989 i 1996). W 2007 roku otrzymał też dwie księgi jubileuszowe w uznaniu wiedzy specjalistycznej i umiejętności mentorskich. Zdaniem studentów amerykańskich, jak i tych, którzy pamiętają jego serię wykładów w krakowskiej Alma Mater, każdy wykład Prof. Chełkowskiego był niezapomnianym wydarzeniem, podczas którego potrafił przekazywać imponującą wiedzę z charyzmą i talentem aktorskim.

W ramach przygotowania do późniejszej kariery akademickiej, Profesor Piotr Chełkowski studiował orientalistykę w Uniwersytecie Jagiellońskim (1953-1958) oraz aktorstwo w krakowskiej szkole teatralnej (1955-1956). Po ukończeniu krakowskiej orientalistyki, podjął studia w londyńskiej School of Oriental and African Studies (SOAS, l. 1959-1962), skąd udał się na studia doktoranckie Uniwersytecie Teherańskim (1963-1968), na którym w 1968 roku uzyskał doktorat z literatury perskiej na podstawie rozprawy Tārix va janbe-ye adabi-ye ta’ziye (Historia i aspekt literacki ta’zije). Podczas pięcioletnich studiów w Teheranie pracował dla organizacji charytatywnej Care Mission, która budowała szkoły i łaźnie w najbardziej zacofanych regionach Iranu, dzięki czemu mógł poznać głębiej przedrewolucyjny Iran, docierając do odległych wiosek i wchodząc w bezpośredni kontakt z przedstawicielami wszystkich klas społeczeństwa irańskiego. Obserwacja, a niekiedy i uczestnictwo w ludowych obrzędach religijnych, nadal kultywowanych na irańskiej prowincji (mimo programowej modernizacji kraju przez szacha), przyczyniło się do fascynacji Profesora rytualnym teatrem szyickim, ta’zije, który odkrył dla zachodniej publiczności i promował podczas corocznych Międzynarodowych Festiwali Sztuki w Szyrazie (Shiraz Arts Festival/ pers. Dżaszn-e Honar) odbywających się od 1967 do 1977 roku pod patronatem cesarzowej Farah Diby. Profesor Chełkowski brał czynny udział w organizacji tych prestiżowych festiwali, których celem była budowa mostów między światem Wschodu i Zachodu (w którym Polskę w dziedzinie muzyki reprezentowali m.in. Krzysztof Penderecki, Polska Orkiestra Symfoniczna oraz Filharmonia Krakowska) i zdołał zarazić fenomenem ta’zije takich reżyserów i teoretyków teatru, jak Peter Brook czy Jerzy Grotowski.

Równocześnie, jako badacz obdarzony intuicją, bezbłędnie wyczuł puls historii i potencjał rewolucyjny tkwiący w szyickiej obrzędowości pasyjnej, który genialnie opisał później Ryszard Kapuściński w Szachinszachu (1982).

Wyrazem fascynacji Profesora irańskimi widowiskami pasyjnymi jest, m.in., monografia Ta’ziye: Ritual and Drama in Iran (New York University 1979), będąca pokłosiem międzynarodowej konferencji, którą współorganizował w 1976 roku podczas Festiwalu w Szyrazie.

Obok licznych publikacji poświęconych szyickim widowiskom, Profesor Chełkowski jest również autorem i współautorem cenionych opracowań w dziedzinie literatury i sztuki perskiej, m.in. Mirror of the Invisible World: Tales from the Khamseh of Nizami, za którą otrzymał pierwszą nagrodę American Association of University Presses w 1975 roku.

Inną ważną pozycją w dorobku naukowym Profesora Chełkowskiego jest monografia Staging a Revolution: The Art of Persuasion in the Islamic Republic of Iran, wydana wraz z Hamidem Dabashi w 2000 roku, dokumentująca rolę sztuki wizualnej odwołującej się do mitów i symboli religijnych w mobilizacji rewolucyjnych mas w Iranie. W sumie jest autorem ponad 100 publikacji naukowych.

Poza działalnością stricte naukową, Profesor Chełkowski był chętnie zapraszany jako ekspert w dziedzinie Bliskiego Wschodu do programów telewizyjnych i radiowych, między przez BBC World Service, Radio France International, czy Voice of America. Prowadził również serię cieszących się dużą popularnością programów telewizyjnych poświęconych Islamowi i kulturze perskiej dla amerykańskiej stacji CBS. Zaproszony do poprowadzenia jednego programu, zyskał entuzjastyczne recenzje widzów, domagających się kolejnych odcinków, których liczba urosła do stu. Za działalność promującą dialog międzykulturowy otrzymał w 1997 roku nagrodę Fundacji Alfreda Jurzykowskiego, zaś w 2011 roku w uznaniu działalności naukowej oraz wysiłków na rzecz budowania mostów między religiami i cywilizacjami otrzymał Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczpospolitej Polskiej.

W swojej międzynarodowej karierze Profesor Piotr Chełkowski nigdy nie zapominał o krakowskiej Alma Mater, podkreślając przy wielu okazjach swój akademicki rodowód. W 2005 roku odwiedził z serią wykładów Instytut Orientalistyki UJ oraz Polską Akademię Nauk. Przechodząc na emeryturę, postanowił przekazać krakowskiej iranistyce swój niezwykle cenny, liczący kilkaset woluminów księgozbiór, który przesłał na własny koszt z Nowego Yorku do Krakowa.

Zaproszony w 2019 roku jako gość honorowy na Konferencję Jubileuszową 100-lecia Krakowskiej Orientalistyki, nie krył wzruszenia, ostatecznie jednak musiał odmówić, z powodu pogarszającego się stanu zdrowia.

Na początku tego roku (2023) Zakład Iranistyki UJ otrzymał ostatnią część księgozbioru orientalistycznego Profesora, w tym unikatowy zbiór publikacji dotyczących ta’zije, który stanowi bezcenną pomoc w realizacji projektu, powstającego obecnie w szkole doktorskiej nauk humanistycznych UJ.

Międzynarodowa kariera naukowa Profesora Piotra Chełkowskiego, w której za najważniejszy cel stawiał sobie budowanie dialogu między kulturami, a także jego życzliwa pamięć i troska o rodzimy Instytut Orientalistyki UJ, zasługują na wdzięczność wspólnoty akademickiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, której najlepszym wyrazem jest przyznany Profesorowi srebrny medal "Plus ratio quam vis".

https://iranistyka.io.filg.uj.edu.pl/documents/10368229/148105692/PiotrChelkowski_arch1/ce9d486f-9b9a-468c-80e3-b70805f40019

Fotografia archiwalna - prof. Piotr Chełkowski

 

Polecamy również
Przekłady wyboru współczesnej prozy perskiej autorstwa studentów Zakładu Iranistyki

Przekłady wyboru współczesnej prozy perskiej autorstwa studentów Zakładu Iranistyki

fotografia medalu UJ Plus Ratio Quam Vis

Medal PRQV dla p. Prof. Piotra Jana Chełkowskiego

Okładka książki Nartyjskie Opowieści

Kinga Paraskiewicz, Andrzej Pisowicz, Nartyjskie opowieści potomków Sarmatów z Osetii

Miniatura okładki książki: Katarzyna Wąsala 
Modern Spoken Persian in Contemporary Iranian Novels
An analysis of selected 21st century novels

Katarzyna Wąsala, Modern Spoken Persian in Contemporary Iranian Novels. An analysis of selected 21st century novels